SONTV ÖZEL HABER | EMNİYETTE YENİ YASA KRİZİ: RÜTBE EŞİTLİĞİ, KOMUTA FELCİ Mİ GETİRECEK?
SONTV ÖZEL HABER:
Emniyet teşkilatının köklü yapısını derinden etkileyecek yeni bir yasa tasarısı güvenlik bürokrasisinde tartışma yaratmaya başladı. Hazırlanan düzenlemeye göre, Türkiye genelindeki ilçe emniyet müdürlüklerine artık 1. Sınıf Emniyet Müdürleri atanacak. Bugüne dek genellikle 2. Sınıf Emniyet Müdürü veya Emniyet Amiri seviyesinde yürütülen bu görevlerin, doğrudan İçişleri Bakanlığı tarafından merkezden atanacak rütbece en üst düzey personelle doldurulması planlanıyor.
SONTV ANALİZ:
Ancak yeni sistem, emniyet teşkilatının sahadaki refleksleri, kriz yönetim kapasitesi ve komuta bütünlüğü açısından ciddi riskler barındırıyor. İl Emniyet Müdürleriyle aynı rütbeye sahip ilçe müdürlerinin aynı ilde görev yapacak olması, karar alma zincirini parçalayabilir.
Teşkilatın Yönetici Kadrolarının Görüşü Alınmadı
SONTV’ye konuşan, ismini ve görev yerini açıklamak istemeyen üst düzey bir il emniyet müdürü, düzenlemenin “sahada krize neden olacak bir yapı dayattığını” belirtti. En dikkat çeken tepkisi ise sürecin tamamen kapalı yürütülmesi üzerineydi:
“Böylesine radikal bir düzenleme yapılırken teşkilatın yönetici kadrolarının hiçbirine danışılmadı. İstanbul, Ankara, Diyarbakır, Gaziantep gibi illerde görev yapmış onlarca il emniyet müdürü, başmüdür, daire başkanı sürecin dışına adeta itildi. Masada sadece birkaç daire başkanının görüşü vardı. Teşkilatın nabzını bilmeyen bir masa, sahaya şekil vermeye çalışıyor.”
Toplumsal Olaylarda Komuta Zinciri Kopar mı?
Yeni yapıda, birden fazla ilçe müdürünün rütbe olarak il müdürüyle eşit konumda görev yapacak olması, büyükşehirlerde yaşanabilecek toplumsal olaylarda ciddi koordinasyon zafiyetine neden olabilir. Aynı üst düzey emniyet müdürü, bu durumu şöyle açıklıyor:
“İstanbul’da, Ankara’da eş zamanlı 8-10 ilçede olay çıkarsa ne olacak? Her ilçe müdürü kendi başına mı karar alacak? Çevik kuvvet hangi müdüre bağlı olacak? İl müdürü emriyle kuvvet kaydırabilecek mi? Yoksa herkes Ankara’dan mı talimat bekleyecek? Bu, sahada komuta felci demektir.”
Tarihi Olaylar, Merkezî Koordinasyonla Bastırıldı
Emniyet kaynakları, geçmişte yaşanan büyük olayların ancak tek komuta, tek merkez prensibiyle yönetilebildiğini hatırlatıyor:
• Gezi Olayları’nda İstanbul’da aynı anda 10’dan fazla ilçede başlayan eylemler, il emniyet müdürlüğünün kuvvetleri esnek şekilde sevk etmesi sayesinde ancak 4. gün sonunda kontrol altına alındı.
• Saraçhane protestolarında, merkezi kriz masası saatlik planlamalarla kuvvet kaydırarak olayların büyümesini engelledi.
• ODTÜ eylemleri Ankara genelinde yayılmadan bastırıldı çünkü şube müdürlükleri doğrudan İl Emniyet Müdürünün taktik planlamasıyla yönlendirildi.
• 2023 Kayseri olaylarında, Suriyeli göçmenlere yönelik saldırılar kısa sürede bastırıldı. Ancak bu, sadece Vali ve İl Emniyet Müdürünün tam yetkiyle anında harekete geçmesiyle mümkün oldu. O olayların Suriye sahasına yansıdığı, TSK’ya yapılan saldırıların MİT’in sahaya inmesiyle durdurulabildiği unutulmamalı.
“Bu yasa o gün yürürlükte olsaydı, Kayseri’yi kim durduracaktı? İlçelerdeki müdürler ayrı karar alacak, vali koordinasyon kuramayacak, olaylar Türkiye geneline yayılacaktı” diyor aynı emniyet müdürü.
Eşit Rütbe, Bölünmüş Yetki: Komuta Krizi Kaçınılmaz
Yeni düzenleme ile il merkezinde görev yapan kritik şube müdürlükleri (Organize, Kaçakçılık, Asayiş, Siber) rütbe olarak ilçe müdürlerinin altında kalacak. Bu da operasyonel emirlerin ilçe bazında engellenmesine veya geciktirilmesine neden olacak.
“Bir ilde suçla mücadeleyi yürüten kritik şubeler, artık ilçelerde görev yapan rütbece daha üst kişilerden izin almak zorunda mı kalacak. Bu yapı, sahadaki refleksi yavaşlatır. Suç örgütleri bunu hemen fark eder ve zafiyeti kullanır.”
Rütbe Yığılması, Amaçsızlaşan Terfi Sistemi
Teşkilatın bir başka sorunlu alanı da rütbe ve özlük hakları dengesinin bozulması. 1. sınıfa geçişin, il müdürlüğü gibi görevlerde değerlendirilmek yerine ilçe müdürlüğüne dönüştürülmesi, rütbenin anlamını yitiriyor.
“Hiçbir rütbeli polis mesleğe ilçe müdürü olmak için başlamaz. Herkes teşkilatına katkı sunmak, daire başkanı olmak, il müdürü olmak ister. Ama şimdi bize diyorlar ki: Ya ilçeye git ya emekli ol. Bu sistem personeli küstürür.”
Peki Çözüm Ne Olmalı?
Sahadan gelen öneriler şöyle:
• İlçelere değil, Daire Başkanlıklarına, Bölge Kriminal Laboratuvarlarına, Hukuk Müşavirliği gibi stratejik merkezlere 1. sınıf kadroları açılmalı.
• Polis okullarına yapılacak atamalar gönüllülük esasına dayanmalı.
• En önemlisi, yıllardır tıkanan emeklilikteki maaş farkı ve özlük hakları düzenlenmeli.
SONUÇ: SAHADA KOMUTA YOKSA, GÜVENLİK DE YOKTUR
Türkiye’nin güvenlik refleksi, sadece teknolojiyle, sadece personelle değil; tek merkezden yönetilen, esnek ama otoriter bir komuta zinciriyle mümkündür. Bu yasa tasarısı, rütbe vererek personeli motive etmeyecek. Tam tersine yetkiyi eşitsiz dağıtarak güvenliği zayıflatıyor.
“Bu sistem kriz değil, felaketi organize eder. Tüm toplumsal olayların gösterdiği tek gerçek: Komuta tek ise teşkilat güçlüdür.” diyor, tecrübeli emniyet müdürü.
SONTV